In 1980 vloog ik naar Amerika en 28 jaar nadat we, tot mijn verdriet, uit dit huis waren vertrokken vloog ik er pal over..ik zag het heel duidelijk beneden mij liggen, toen we de zee naderden.
In Londen zou ik overstappen en doorvliegen naar San Francisco. Maar op weg naar mijn vliegtuig hoorde ik mijn naam door de luidsprekers..of ik direct naar balie drie wilde gaan. Daar kreeg ik te horen dat de toestand van mijn vader zodanig was verslechterd dat ik gevraagd werd terug te vliegen naar Amsterdam. Ook op de terugvlucht vloog ik over "ons" huis, waaraan voor mij zoveel mooie herinneringen aan mijn jeugd verbonden zijn. Ook voor mijn vader was dit huis heel speciaal.
Mijn vader was al 10 jaar niet in orde..hij had een hartinfarct gehad op zijn 62ste (ongeveer, ik weet niet precies de (leef)tijden meer). En dank zij de bloedverdunners kreeg hij in de volgende 10 jaar diverse kleinere en grotere hersenbloedingen.. Dat maakte zijn leven tot een kleine hel..hij was een echte intellectueel en de ontluistering van zijn hersenen beroofde hem van zijn "raison d'etre". Pas een tijd na zijn dood heb ik me gerealiseerd hoe zwaar dat voor hem was (en voor mijn moeder).
Toen ik bij het huis van mijn ouders aankwam waren mijn broers en zusters al aanwezig. Mijn vader had, na een nieuwe hersenbloeding, die hem bijna blind maakte en waardoor hij zijn orientatie in tijd en plaats verloor, besloten dat hij niet meer verder wilde leven. Hij was bang dat hij naar een verpleeghuis zou moeten en dan ook de regie over zijn leven (en dood) zou verliezen. Hij had genoeg pillen verzameld (in Portugal, Zwitserland en Nederland) om zelf het tijdstip van zijn dood te bepalen en vroeg ons of we hem daarin konden steunen. Als een van ons er veel moeite mee had zou hij meer tijd nemen.
Ik had er moeite mee, maar vond ook dat hij hier zijn eigen inzicht en gevoel moest volgen.
Toen bleek dat hij van ons geen tegenstand hoefde te verwachten leek het of er een loden last van hem afgleed.
Ik zie hem nog op de bank liggen terwijl wij een hapje aten. Hij strompelde naar de wc, tastend zijn weg zoekend en zei "smaakt het goed, jongens, mijn galgenmaal?"
Voordat we 'savonds naar bed gingen (ik logeerde daar, want had mijn eigen huis/boot uitgeleend) vraagt mijn vader me of ik vast de tekst voor de rouwadvertentie wil opstellen. Dan kan hij er morgenochtend nog even naar kijken. Hij wil zijn pillen morgenmiddag innemen, als het concert, dat hij en mijn moeder hebben bijgewoond de afgelopen woensdagavond, wordt uitgezonden. Hij is rustig, heeft zijn oude gevoel voor humor hervonden, dat hij de laatste jaren nogal kwijt was, is soms ernstig en dan weer bijna vrolijk.
Moeder komt 's avonds laat nog angstig naar me toe met de vraag of zij niet met vader mee moet gaan in de dood.Het is in die tijd namelijk zo'n beetje in de mode (voor professoren vooral?) om samen te gaan.
Ik schiet in de lach en zeg haar dat dat in hun geval totaal niet opgaat..zij is immers zo'n stuk jonger en kerngezond. Opgelucht zoekt moeder haar bed op., een laatste nacht samen...
De volgende ochtend komen de kleinkinderen een voor een afscheid nemen...Ik geloof niet dat ze precies begrijpen wat er te gebeuren staat. Vader zegt dat alles zo goed is, "alleen heb ik nog niet gehuild."
Dat gebeurt alsnog als een van de kleinkinderen binnen komt.
Hierna wil vader zich netjes kleden voor het grote gebeuren. Na enige tijd komt hij uit zijn kamer, hij heeft zijn mooiste pyjama aangetrokken en daarop een das gestrikt, een strik die niet echt is gelukt. Ik schiet bijna in de lach, en zegt dat ik het niet zo vind passen bij elkaar. Hij drukt zijn hoofd tegen een hoek van de kamer om te kijken..(in een andere hoek zit inderdaad een spiegel, maar hier niet) en zegt dan dat hij het wel met me eens is...alleen die mooie pyjama voldoet ook wel.
Volgens recept van de vereniging voor Euthanasie worden de pillen in een vijzel tot poeder vermalen. Broers en zus druppelen binnen, want we hebben afgesproken dat we hem en onze moeder in de laatste uren zullen bijstaan. We zitten om zijn bed. Vader werkt het poeder met water en whiskey naar binnen. Zegt dan tegen moeder Lyd, "je moet tegen mevrouw Sybandry zeggen dat die pillen wel erg bitter zijn op je sterfbed, maar de whiskey is heerlijk!" Wij schieten in de lach.
De muziek klinkt, het concertgebouw orkest doet zijn best om vader een waardige uitgeleide te geven. Het duurt een tijdje, de pillen werken niet direct. Mijn zus denkt dat vader niet inslaapt omdat er zoveel mensen om zijn bed zitten. Ze stelt voor om een wandeling te gaan maken. Ik blijf, wil moeder niet alleen laten.
Al gauw zegt vader dat hij koude voeten krijgt. Moeder wil een kruik voor hem maken maar ik zeg dat ik zijn voeten wel met mijn handen verwarmen zal. Ik herinner me dat Socrates ook koude voeten kreeg toen hij zijn gifbeker dronk. (Waarschijnlijk zonder die lekkere whiskey). Even later valt vader in slaap en nog even later snurkt hij intens. Het duurt niet lang, misschien 20 minuten, en dan is het stil, helemaal stil. Het maakt diepe indruk op me..het vloeiende gemak, de rust van dit sterven. De onbevangen vastberadenheid van mijn vader dat het zo goed is. Zijn aanwezigheid de laatste dagen was ook opmerkelijk, alsof zijn speciale manier van zijn zich nog een dag samengebald kon verwezenlijken.
Een vriend, arts, die achterwacht was, voor als iets niet helemaal goed zou gaan en als enige van dit gebeuren wist komt langs. Hij zit heel lang alleen bij vader in de kamer. Als hij buiten lijkt hij diep geraakt en zegt "ik heb in mijn leven nog nooit zo'n mooie dode gezien" Hij vraagt of hij hem mag tekenen.
De volgende dag gaan we naar de dorps winkel om wat eten in te slaan. Ik zie een kaart, waarop een foto van een schitterende zonsondergang, die me doet denken aan de zonsondergang op de sterfdag van mijn vader, gisteren. Ik sla de kaart open en daar staat in grote letters:
DAG VADER!
Nog uit mijn evenwicht na deze intense dagen krijg ik de slappe lach. Mijn zus maant me tot stilte, want wat moeten de mensen van de winkel wel niet denken als ze straks horen dat onze vader net gestorven is?
